Dhiittaan mirga namoomaa naannolee afur keessatti raawwatamu “yaaddoodha” jedha EHRC
Published Oct. 12, 2025, 2:03 p.m. by FNN Staff
ODUU FNN
Komishiniin Mirga Namoomaa Itiyoophiyaa godinaalee Amaaraa, Oromiyaa, Beenishaangul Gumuz fi Gaambeellaatti haleellaa, uggura, saamichaa fi manca’iinsa daandii irraan kan ka’e mirgi bilisummaa sochii “balaa jala jira” jedheera. EHRC akka jedhetti dhiittaan mirga namoomaa naannolee kanneen keessatti raawwatame sababa buufata sakatta’iinsaa, cufamuu daandii, sochii dhorkuu fi yakka daandii irratti raawwatamuun “yaaddoo” ta’ee argee jira jedhe.
Komishinichi kana kan jedhe gabaasa argannoowwan hordoffii fi qorannoo mirga namoomaa “haala waldhabdee” fi “haala waldhabdee hin qabne” irratti Dilbata Waxabajjii 1 maxxanfameen; 2018. Komishinichi hordoffii fi qorannoo isaa Ebla 2017 hanga Adoolessa 2018tti akka gaggeesse ibseera.
Hordoffii fi qorannoo naannolee afur keessatti gaggeeffame keessatti, Komishinichi jiraattota, namoota ijaan argan, maatii miidhamtootaa fi dhaabbilee mootummaa dhimmi ilaallatu gaafachuudhaan “odeeffannoo fi ragaa” walitti qabuu isaa ibseera. Kana irratti hundaa’uun Komishinichi sarbama mirga namoomaa “ilaalchisee” kan “mirga sochii fayyadamuu ni mancaasu” jedhe tarreesse.
Naannoo Oromiyaa, Amaaraa, Gaambeellaa, fi Beenishaangul Gumuz keessatti uggura sochii, “karaa cufuu” humnoota hidhatee naannoo adda addaa socho’aniin, fi humnoota tika mootummaatiin, akkasumas ajaja daandii cufuu; Mirgi bilisummaa sochii “balaa jala jira” jechuun komishinichi ibsa baaseen beeksiseera.
Haleellaan, ugguruun, saamichi fi qabeenya daandii naannolee walfakkaataa irratti raawwatamus mirga bilisummaa sochii lammiilee irratti balaa walfakkaataa akka uume komishinichi hubachiiseera. Mirga bilisummaa socho’uu bira darbee, gochaa fi haleellaan kun “sarbama” mirga lubbuu, nageenya qaamaa fi qabeenyaa kan of keessaa qabu ta’uu dhaabbati mirga namoomaa biyyoolessaa ibsa har’a baaseen beeksiseera.
“Miidhaamtoota gochoota kanaan kallattiin sarbama mirga namoomaa irra ga’een alattis, komishinichi miidhaa dachaa maatii irratti ga’u, dhiphina sammuu fi balaa amantaa hawaasni sirna seeraa irratti qabu akka waliigalaatti manca’uu danda’u ni arga,” jechuun komishinichi ibsa isaa keessatti cimsee ibseera.
Mootummaan haleellaa, uggura, saamichaa fi barbadaa’uu humnoota hidhatee daandii irratti raawwatamuuf “xiyyeeffannoo barbaachisaa” kennuu akka qabu ibsichi ibseera. Komishinichi mootummaan namoota yakkoota kana keessatti hirmaatan “akka itti gaafatamu” fi itti gaafatamummaa mirkaneessuuf “tarkaanfiiwwan barbaachisoo” akka fudhatuus gaafateera.
Ibsichi komishinara jeneraalaa Eskom Berhanu Adelo wabeeffachuun “motummaan daandii haleellaan, uggurri, saamichi fi barbadaa’iinsi irra deddeebi’amee mul’atu irratti humna nageenyaa gahaa bobbaasuu qaba, akkasumas sarbamiinsa mirga bilisummaa sochii baay’achaa dhufeef deebii hatattamaa kennuu qaba.”
''Tarkaanfiin seeraa fi sirna kabachiisuu, yakka ittisuu fi yakkamtoota itti gaafatamu kamiyyuu haala olaantummaa seeraa fi mirga namoomaa guutummaatti kabajuun gaggeeffamuu qaba,'' jedha dhaabbati mirga namoomaa kun. Dhimmoota bulchiinsi naannoo fi federaalaa fi dhaabbileen nageenyaa mirkaneessuu qabanis tarreessee jira.
Dhaabbileen nageenyaa daangeffamni sochii, bakki sakatta’iinsa fedhii malee, fi uggurri sochii “barbaachisaa fi madaalawaa” ta’uu isaa, akkasumas “sochii garmalee akka hin daangessine, jeequmsa guddaa akka hin uumne, fi tajaajila barbaachisoo argachuu akka hin jeeqne” mirkaneessuu qabu jedha ISEMKO.
Similar posts:
Humnaan qabsoon godhamu Ameerikaa fi Deenmaark jidduutti hammaataa dhufe.
Kibba baha Suudaanitti haleellaa dirooniitiin namoonni 27 ajjeefaman.
Irree fi gaachanni saba Oromoo WBOn Zoonii Kibbaa tarkaanfii laalessaa loltoota diinaa irratti fudhateen diinota hedduu adabuun injifannoo boonsaa galmeessisuu beeksise.
Manni Murtii Ol'aanaa Dhaabbata Mootummoota Gamtoomanii dhimma duguuggaa sanyii Rohinjiyaa dhaggeeffachuu eegaluufi.