GABAASA TORBAN KANAA
Published Aug. 1, 2026, 2:09 p.m. by FNN Staff
FNN.
GABAASA TORBAN KANAA
Haala Nageenyaa fi Siyaasaa Itoophiyaa
Seensa
Baga nagaan dhuftan kabajamoo hordoftoota FNN.
Torban darbe keessa taateewwan nageenyaa fi siyaasaa Itoophiyaa keessatti xiyyeeffannaa guddaa argatan keessaa walitti bu'iinsi hidhannoo Oromiyaa fi Amaaraatti itti fufuun, mariin biyyaalessaa irratti falmiin cimuun, dhimmoonni mirga namoomaa fi hidhamtootaa, akkasumas haalli hawaas-dinagdee wal waraansaan miidhame keessaa ijoo dha.
Haala Nageenyaa Oromiyaa
Naannoo Oromiyaa keessatti walitti bu'iinsi humnoota mootummaa fi WBO gidduutti torban kana illee itti fufee jira.
Godinoota Wallagga Bahaa, Wallagga Lixaa, Shawaa Lixaa, Arsii fi Harargee keessatti sochiin waraanaa yeroo adda addaatti mul'achuu maddeen naannichaa himaniiru.
Jiraattonni naannolee hedduu keessatti sodaa nageenyaa irraa kan ka'e hojii isaanii idilee raawwachuun rakkisaa ta'uu ibsaniiru. Bakka tokko tokkotti manneen barnootaa fi gabaan yeroo muraasaaf cufamuu, geejjibni gufachuu fi tajaajilli mootummaa addaan cituun gabaafameera.
Naannoo tokko tokkotti namoonni WBO waliin hariiroo qabu jechuun qabamuu fi hidhamuun isaanii maatiin isaanii himan. Himannaan kun garuu qaamolee mootummaa irraa bal'inaan hin deebifamne.
Haala Naannoo Tigraay
Torban kana keessa haalli siyaasaa fi nageenyaa Naannoo Tigraay irratti yaaddoon guddaan mul'ateera. Hoggantoonni mootummaa federaalaa fi gareen TPLF wal himachuun walitti bu'iinsi haarawaan akka hin uumamneef yaaddoon jiru cimeera.
Mootummaan federaalaa humnoonni Tigraay deebi'anii waraanaaf qophaa'aa jiran jechuun himate; gama biraatiin hoggantoonni TPLF mootummaa waliigaltee nageenyaa Pireetooriyaa guutumaan guutuutti hojii irra hin oolchine jechuun komii isaanii ibsaniiru.
Xiinxaltoonni dhimma Gaanfa Afrikaa hordofan akka jedhanitti, yeroo ammaa Tigraay keessatti waraanni bal'aan jalqabame jechuun ragaan mirkanaa'een hin mul'anne. Haa ta'u malee, wal amantaa dhabuu, wal dorgommii siyaasaa fi sochiileen waraanaa mul'atan yoo furmaata siyaasaan hin hiikamne, walitti bu'iinsi haarawaan uumamuu akka danda'u akeekkachiisaniiru.
Haalli kun Oromiyaa fi Amaaraa keessatti walitti bu'iinsi itti fufee jiruun walqabatee, rakkoon nageenyaa Itoophiyaa sadarkaa biyyaatti bal'achuu akka danda'u yaaddoo uumee jira. Yoo naannoleen kunneen keessatti walitti bu'iinsi cime, buqqaatota, rakkoo namoomaa fi dhiibbaa dinagdee dabaluu akka malu ogeeyyiin ibsaniiru.
Kanaaf, yeroo ammaa Oromiyaa, Amaaraa fi Tigraay keessatti mul'achaa jiru mootummaa fi gareewwan siyaasaa gidduutti marii fi tasgabbii cimsuun murteessaa ta'uu hayyoonni fi dhaabbileen idil-addunyaa irra deddeebi'anii waamicha dhiyeessaa jiru.
Naannoo Amaaraa
Naannoo Amaaraattis mootummaa fi garee Faannoo gidduutti walitti bu'iinsi itti fufee jira.
Pireezidaantiin mootummaa naannoo Amaaraa gareewwan mootummaa morman humnoota biroo waliin qindoominaan socho'aa jiru jechuun ibsa kennaniiru.
Gareen Faannoo fi deeggartoonni isaanii gama biraatiin mootummaa irratti humna mootummaa fayyadamuun hawaasa irratti miidhaa geessisaa jira jechuun himata dhiyeessaa jiru.
Wal himannaan kun haala nageenyaa naannichaa daran walxaxaa taasiseera.
Mirga Namoomaa fi Hidhamtoota
Torban kana Komishiniin Mirga Namoomaa Itoophiyaa manneen hidhaa adda addaa daawwachuun haala hidhamtootaa ilaaleera.
Daawwannaa kana keessatti hidhamtoonni siyaasaa tokko tokko dhiifama gaafachuun akka gadhiifaman yaaliin taasifamaa jiraachuu ibsameera.
Haa ta'u malee, odeeffannoowwan ba'an akka agarsiisanitti hidhamtoonni hedduun waraqaa dhiifamaa mallatteessuun yaada isaanii akka hin ibsine himaniiru.
Dhaabbileen mirga namoomaa gama isaanii mootummaa fi gareewwan hidhatan lamaanuu seera namoomaa kabajuu akka qaban waamicha dhiyeessaniiru.
Marii Biyyaalessaa
Marii Biyyaalessaa ilaalchisee falmiin siyaasaa torban kana cimeera.
Paartileen siyaasaa fi qaamoleen hawaasaa tokko tokko mariin kun hirmaannaa guutuu hin qabu jechuun ibsaa jiru.
Mootummaan gama isaatiin mariin kun furmaata waaraa fi waliigaltee biyyaalessaaf murteessaa ta'uu ibsaa jira.
Dhimmi Finfinnee
Ajandaan mootummaa naannoo Amaaraa Finfinnee ilaalchisee dhiyaate torban kana keessa marii bal'aa uumeera.
Qaamoleen adda addaa yaada garaagaraa dhiyeessaa jiru. Gariin dhimmichi mootummaa heera biyyattii waliin walqabatu jedhan; kaan ammoo mariin bal'aan barbaachisaa ta'uu ibsan.
Haala Hawaasummaa
Walitti bu'iinsi itti fufuun jiraattota hedduu qe'ee isaanii irraa buqqa'anii gargaarsa namoomaa barbaadan baay'isuu dhaabbileen gargaarsaa ibsaniiru.
Qonnaan bultoonni yeroo hojii qonnaa keessatti rakkoo nageenyaa mudachuun oomishni isaanii akka hir'atu sodaa qaban himaniiru.
Daldaltoonni geejjibni gufachuu fi gabaan tasgabbaa'uu dhabuun gatiin meeshaalee barbaachisoo dabalaa jiraachuu ibsaniiru.
Ilaalcha Xiinxalaa
Hayyoonni siyaasaa tokko tokko akka jedhanitti, walitti bu'iinsi yeroo dheeraa kun furmaata waraanaan qofa argachuu akka hin dandeenye ibsu.
Marii hunda hammatee, mootummaa, gareewwan siyaasaa, gareewwan hidhatan fi hawaasa hirmaachisu cimsuun furmaata waaraa fiduu akka danda'u yaada isaanii dhiyeessu.
Dhaabbileen idil-addunyaa gama isaanii walitti bu'iinsi dhaabachuu, nageenyi mirkanaa'uu fi gargaarsi namoomaa bakka barbaachisutti akka qaqqabu waamicha dhiyeessaa jiru.
Xumura
Kabajamoo hordoftoota keenya, walumaagalatti torban darbe keessa haalli nageenyaa fi siyaasaa Itoophiyaa ammas qormaata cimaa keessa akka jiru taateewwan mul'atan agarsiisu.
Walitti bu'iinsi Oromiyaa fi Amaaraatti itti fufuu, falmiin siyaasaa cimuun, himannaan mirga namoomaa fi rakkoon hawaasummaa itti fufuun xiyyeeffannaa mootummaa, qaamolee siyaasaa fi hawaasa idil-addunyaa barbaada.
Furmaanni waaraan karaa marii, waliigaltee siyaasaa, kabaja seeraa fi eegumsa mirga namoomaa akka ta'e hayyoonni hedduun hubachiisaa jiru.
Kun gabaasa torban kanaa ture.
Qopheessaan Ejersa Abdii.
Similar posts:
Dhaabbanni Gargaarsa Kaatoolikii gargaarsa Doolaara Miiliyoona 200fi Miiliyoona 35 ta’u tumsa namoomaa Itoophiyaafi Sudaan keessatti taasisuuf argate
Lammileen #Afriikaa_Kibbaa alaabaafi shimala qabatanii manarra demuun #godaantota manaa baasaa jiraachuun gabaafame
Naannoo Tigraay keessatti daa’imman dabalatee lammiileen lammiilee humnaan bobbaafamaa jiru”: Human Rights Watch ********* Angawoonni naannoo Tigraay daa’imman umuriin isaanii waggaa 15 gadi ta’e dabalatee namoota nagaa butatanii humnaan waraana kan
Humnoonni Finciltootaa Raappid Saapporti Foorsis #RSF #Sudaan keessatti yakka duguuggaa sanyii raawwachuun ibsame